Voor UWV zijn de ROA-prognoses een handvat om cliënten duurzaam aan het werk te helpen en de kans op herhaalwerkloosheid te verkleinen. Het nieuwste rapport, Ontwikkeling krapte naar beroep 2024–2030, laat aan de hand van huidige cijfers en voorspellingen zien dat we in de toekomst soms nog meer krapte kunnen verwachten. ‘Er zijn 32 van in totaal 113 beroepsgroepen waarin de arbeidsmarkt nu al gespannen is, en die volgens de prognoses nog krapper worden. Het gaat onder meer om ingenieurs, verpleegkundigen, artsen en docenten in het voortgezet onderwijs.’ 

‘Ook transportberoepen, zoals vrachtwagenchauffeur, staan hoog op de lijst. Dat kan nijpende situaties opleveren’, aldus Van Smoorenburg. ‘Werkgevers binnen die sectoren houden structureel problemen met hun personeelsvoorziening. Zij zullen met onconventionele oplossingen moeten komen.’ Op zoek gaan naar medewerkers in aanverwante branches, bijvoorbeeld, die voldoen aan de arbeidseisen. Of werven in het buitenland. ‘Gemiddeld werken er in Nederland maar 16% artsen met een buitenlands diploma. Dat percentage is heel laag in vergelijking met andere landen.’

Af en toe is de schaarste plaatselijk en is werven buiten de provincie een mogelijkheid. Om die reden heeft UWV aan ROA gevraagd om behalve landelijke ook regionale prognoses te maken. Deze methodiek ontbrak nog, terwijl er wel veel behoefte aan is. Van Smoorenburg: ‘Je kunt nu dus zien hoe kansrijk of -arm een beroep zal zijn in 2030 in Zuid-Limburg, of in Groningen. Vaak benaderen die prognoses de landelijke gemiddelden, maar soms is er echt een verschil. Dat kun je nu makkelijk naslaan.’

Voor de cijfers over de huidige arbeidsmarkt is in het rapport gebruikgemaakt van de UWV Spanningsindicator. ‘Die beschrijft de verhouding tussen het aantal openstaande vacatures en het aantal kortdurend werkzoekenden. Zijn er veel vacatures en weinig werkzoekenden, dan spreken we van een zeer krappe arbeidsmarkt.’ Om vervolgens de toekomstige krapte per beroepsgroep te voorspellen, houdt ROA rekening met de werkgelegenheidsontwikkeling: gaat het aantal banen toe- of afnemen? 

Een andere indicator is de vervangingsvraag, legt de arbeidsmarktonderzoeker uit. ‘Hoeveel werknemers zullen naar verwachting stoppen, bijvoorbeeld omdat ze met pensioen gaan, arbeidsongeschikt worden of zorgtaken gaan vervullen, en hoeveel banen komen er dus vrij? Dat zetten we af tegen de arbeidsinstroom om te komen tot een voorspelling van de baankansen voor een beroep.’

Hoe gedegen het onderzoek van het ROA ook is, het blijven prognoses, benadrukt Van Smoorenburg. ‘Onverwachte gebeurtenissen – een oorlog, economische schokken, beleidswijzigingen – kun je niet voorspellen. Ook technologische ontwikkelingen zoals AI hebben impact, maar op welke manier precies is lastig te kwantificeren.’ Toch zijn de ramingen waardevol. ‘Ze geven een stevige basis. Wij zien prognoses niet als exacte voorspellingen, maar als een manier om onzekerheid te verkleinen.’

Het rapport bevat een schat aan informatie voor beleidsmakers en opleidingsaanbieders, denkt Van Smoorenburg. ‘Zij zouden veel actiever kunnen inspelen op deze resultaten. Bijvoorbeeld door te differentiëren in collegegeld en zo te sturen in de richting van de opleidingen en beroepen met grote tekorten. Maak een technische of medische opleiding goedkoper dan bijvoorbeeld journalistiek. En zorg voor goede voorlichting door een onafhankelijke instantie.’  

Belanghebbenden maken al meer dan beleidsmakers gebruik van de prognoses, ziet hij. Dit zijn bijvoorbeeld werkzoekenden en hun adviseurs. ‘Als iemand nu een kansarm beroep heeft, kijk je samen naar verwante beroepen met betere vooruitzichten. De prognoses helpen om te toetsen of zo’n overstap ook op langere termijn verstandig is.’ Ook voor de werkgevers die UWV ondersteunt zijn de prognoses nuttig. Zij kunnen zien waar het aanbod van mogelijke werknemers zit. Als dit aanbod klein is, zien ze of er misschien werkzoekenden zijn uit een andere branche die mogelijk toch aan de beroepseisen voldoen. 

Meer lezen over dit onderwerp? Dat kan op uwv.nl/arbeidsinformatie. Van Smoorenburg: ‘Je kunt daar het Rapport Ontwikkeling krapte naar beroep 2024–2030 inzien, maar ook de UWV Spanningsindicator en andere rapporten over aanverwante onderwerpen. Alles is openbaar, we zijn transparant. Als je wil, kun je zelf de databases in duiken.’