'Bij mij op de hoek is de snackbar op maandag tegenwoordig dicht. Wegens personeelstekort', vertelt Rob Witjes. 'Het zou me niet verbazen als daar ooit de dinsdag bij komt.' Een klein voorbeeld van een groot verhaal. Na corona is de Nederlandse arbeidsmarkt aanhoudend krap. In sommige regio's zelfs zeer krap. 

Tegelijk groeit de economie minder snel, zijn er minder vacatures en loopt de werkloosheid iets op. Is de krapte dan voorbij? 'Nee. Die neemt iets af, maar is nog steeds hoog', zegt Witjes. 'Werkgevers kijken hoe ze het werk anders kunnen organiseren en zetten meer in op productiviteit. Werkzoekenden doen er daardoor gemiddeld iets langer over om een baan te vinden. Veel mensen denken: dat lukt mij wel snel. En dan valt het vies tegen.' 

Hoe vraag en aanbod zich ontwikkelen, brengt UWV in kaart in de publicatie Regio in Beeld: voor elk van de 35 arbeidsmarktregio's en voor Nederland als geheel. Per regio staat erin welke sectoren en beroepen onder druk staan, en hoe vergrijzing en technologie daarop doorwerken. Voor Witjes is het meer dan een cijferrapport. 'Regio in Beeld is een fundament. Het moet een gespreksdocument worden over de toekomst, maar met kennis van het verleden.' Een gesprek tussen bestuurders, werkgevers, gemeenten en professionals in het sociale domein in de regio.

Regio in Beeld laat zien dat het op de arbeidsmarkt nu vooral om vervanging gaat. 'Negen op de tien vacatures zijn een vervangingsvraag. Iemand gaat met pensioen of vindt een andere baan, en dan schuif je er een nieuwe in. Dat betekent niet dat er veel extra banen bijkomen.' 

En de vergrijzing heeft haar hoogtepunt nog niet bereikt. 'Dat komt pas in de jaren dertig. We hebben nog niet alles gezien.' Er gaan de komende jaren nog meer mensen met pensioen, terwijl er minder jongeren bijkomen. De vervangingsvraag wordt daardoor alleen maar groter. Daar komen grote opgaven bij, zoals de energietransitie, woningbouw en defensie. Allemaal opgaven die mensen vragen.

Je zou denken dat werkzoekenden die gaten kunnen vullen. Maar zo simpel is het niet, zegt Witjes. 'Het zit hem in de kwalitatieve mismatch. In hoeverre sluiten competenties aan? Werkgevers houden vaak op voorhand vast aan het bekende schaap met vijf poten.'

Onderzoek van UWV laat zien dat 55-plussers minder snel worden aangenomen dan dertigers. En wie een halfjaar werkloos is, krijgt al snel het stempel dat er wel iets mis zal zijn. Ook werkzoekenden hebben hun beelden en voorkeuren. 'Iemand wil graag 24 uur werken, maar in de bouw of de ICT is een parttime baan bijna not done. Dan liggen beide kampen te ver uit elkaar om een match te maken.'

'De arbeidsmarkt bestaat uit allerlei deelmarkten', weet Witjes. Juist dat maakt Regio in Beeld zichtbaar. Sectoren, bevolkingsgroei en opleidingsniveau verschillen sterk per regio. In Utrecht, Groot-Amsterdam en Zuidoost-Brabant is veel hoogopgeleid werk en is de krapte groot. In de Achterhoek, Zuid-Limburg en Zeeland vergrijst de bevolking snel, met veel vervangingsvraag als gevolg. Flevoland heeft juist relatief veel jongeren. Toch zijn regio's geen eilanden. 'Als je 35 arbeidsmarktregio's hebt, heb je niet 35 kolommen. Samenwerking tussen buurregio's, zoals de Achterhoek en Twente, is cruciaal.' Regio in Beeld Nederland helpt om uit te zoomen en de gedeelde uitdagingen te zien.

Ook AI verandert het werk, volgens Witjes vooral de taken binnen banen. Dat heeft een keerzijde. 'Als AI de makkelijke taken wegneemt, krijgt iedereen continu de ingewikkelde dingen voor de kiezen. Dat leidt mogelijk tot een hogere mentale belasting.' Bepaalde functies worden zwaarder, en dat kan leiden tot uitval. Regio's kunnen daar zelf op sturen door het te agenderen en er samen met werkgevers, gemeenten en UWV op te acteren. 

Daarmee raakt hij aan de kern: met minder mensen voor meer ambities moet je investeren in menselijk kapitaal. Witjes spreekt van de drie G's van duurzame inzetbaarheid: geschikt, gezond en gelukkig. 'Er zal meer aandacht nodig zijn om mensen weerbaar te maken en houden, en om te zorgen dat zij vanuit hun veerkracht voldoende wendbaar kunnen zijn. Preventie is daarbij cruciaal. We moeten voorkomen dat mensen afhaken of zelfs in de WIA belanden.'

Wat is dan de rol van UWV? 'Het gesprek agenderen en stimuleren', zegt Witjes. Regio in Beeld levert daarvoor het gedeelde beeld.

De tijd dringt, benadrukt Witjes. Rond 2030 worden de tekorten in bepaalde sectoren echt voelbaar. De beroepsbevolking groeit dan nog amper en de grote maatschappelijke opgaven vragen steeds meer mensen en waarschijnlijk ook andere skills. Mensen om- en bijscholen, functies inrichten op basis van competenties of samenwerking tussen regio's opzetten kost jaren. 'En 2030 is al snel voor de arbeidsmarkt.'

Zijn boodschap aan bestuurders, werkgevers en professionals in het sociale domein: wacht niet tot de knelpunten echt pijn gaan doen. Gebruik Regio in Beeld om nu samen keuzes te maken over werk, scholing en duurzame inzetbaarheid. Zo blijven mensen en organisaties wendbaar, ook als de arbeidsmarkt verandert. 'Regio in Beeld moet het begin zijn van een goed gesprek, zodat we ons op tijd voorbereiden.'

Benieuwd naar de trends voor uw regio? Lees dan nu het artikel Regio in Beeld 2026-2027 op uwv.nl.