U bekleedt deze functie sinds 2015. Heeft u die verhouding zien veranderen?

‘Laat ik vooropstellen dat we in Nederland een behoorlijk goed functionerende overheid hebben: veel dienstverlening is op orde. Er wordt, zeker sinds de Toeslagenaffaire, veel gesproken over wat er misgaat en dat is ook nogal wat. Daarom staat die verhouding onder druk. De overheid doet dingen waar burgers de dupe van worden. Ook mensen die daar niet persoonlijk door zijn geraakt, plaatsen nu vraagtekens bij het vertrouwen in de overheid. Dat was al wel zo, maar ik heb die spanning de afgelopen jaren tot een uitbarsting zien komen.’

Is er meer aandacht voor het falen van die overheid of is zij anders gaan functioneren?

‘Beide. Wat heel belangrijk is geweest, is de decentralisatie. Het idee ‘hoe dichter bij de burger, hoe beter de dienstverlening‘ was aardig, maar het tegendeel is gerealiseerd. De dienstbaarheid van de overheid aan de burger is afgenomen. Deels is dat te danken aan de bezuinigingen die ermee gepaard gingen, deels aan de verkokering. Er wordt te veel gedacht in ‘hokjes en potjes‘ en te weinig over de grenzen van de eigen organisatie of het eigen budget gekeken. Daar komt nog bij dat de overheid wil digitaliseren, maar daar niet zo goed in is én dat te weinig wordt nagedacht over de vraag: wie wonen er in ons land en wat hebben zij van de overheid nodig? Dat denken moet terugkomen.’

Wat moet de overheid doen om het vertrouwen terug te winnen?

‘Haar gedrag veranderen. De overheid moet vooral betrouwbaar zijn. Duidelijk zeggen waar de burger op mag rekenen: dit doen wij voor u en dit moet u zelf doen. En voortdurend in gesprek blijven over de ondersteuning die burgers daarbij nodig hebben.’ de burger laten weten waar je als overheid wél en níét van bent. Burgers willen dat de overheid betrouwbaar, eerlijk en begripvol is. Als jurist leerde ik al de drie uitgangspunten van het Romeinse recht, een daarvan is: behoorlijk bestuur. De behoorlijkheid moet terug op alle niveaus van die overheid.’

Wat is de belangrijkste les van de Toeslagenaffaire?

‘Dat de macht van de staat overweldigend is en dat het heel ingewikkeld is om je als individuele burger daartegen te verweren. Het systeem van de rechtsstaat leidt niet tot voldoende bescherming van die burger. Je recht halen lukt slechts een enkeling. Elke ambtenaar moet zich bewust zijn van de consequenties van die almacht.’

Lees het hele interview met Reinier van Zutphen in UWV Magazine(pdf, 4 MB)