‘Ongekend onrecht’. ‘Klem tussen balie en beleid’. Deze rapporten van de Tweede Kamer laten zien dat de aansluiting tussen politiek, beleid en uitvoering veel beter moet. In politiek Den Haag gaan daarom steeds meer stemmen op om meer aandacht te hebben voor de uitvoering van beleid. Aan de andere kant pakken uitvoeringsorganisaties een grotere rol bij de voorbereidingen op de kabinetsformatie. Er is zelfs een kans dat de uitvoeringsorganisaties bij de formatietafel mogen aanschuiven.

‘Het zou heel mooi zijn als de voorzitter van de Raad van Bestuur van UWV aan de formatietafel mag zitten. Daar hebben SZW en UWV gezamenlijk toe opgeroepen,’ zegt Floor Vreeswijk, coördinerend beleidsmedewerker bij het ministerie van SZW. ‘Zo’n gesprek zou een startpunt zijn voor vier jaar lange samenwerking tussen politiek, beleid en uitvoering,’ stelt Arthur van ’t Spijker, beleidsadviseur bij UWV. ‘Het geeft uitvoerders de kans om het nieuwe kabinet een aantal kernpunten mee te geven, zoals het belang van uitvoerbare en begrijpelijke wetgeving.'

Doorvertaling van verkiezingsprogramma’s
Dat begint al bij de kabinetsformatie, waar politieke partijen ideeën naar de formatietafel brengen die via de uitvoeringsorganisaties gevolgen hebben voor burgers. Om in kaart te brengen wat die gevolgen precies zijn, lichten de verschillende ministeries alle verkiezingsprogramma’s grondig door. In zogenaamde beleidsfiches vatten ze samen wat deze ideeën en voorstellen in de praktijk zouden betekenen. De beleidsfiches worden ter beschikking gesteld aan het ministerie van Algemene Zaken en de onderhandelende politieke partijen. Deze fiches kunnen de partijen helpen om hun ideeën meer vorm te geven. Wat voor uitwerking heeft een bepaald idee in de praktijk? Is het haalbaar? Helpt het de doelgroep zo goed mogelijk?

De stapels fiches zijn groot. Alleen al voor het ministerie van SZW gaat het om 150 à 200 fiches. Een flinke klus. Voor de beleidsfiches die betrekking hebben op UWV werkt Floor nauw samen met Arthur van ’t Spijker en Christa de Visser, beiden strategisch beleidsadviseur bij de directie Strategie, Beleid en Kenniscentrum (SBK) van UWV.

Beleidsfiches
‘Een fiche kan gaan over het voorstel van één partij,’ vertelt Floor. ‘Maar als meer partijen dezelfde voorstellen hebben, dan vatten we die samen in één fiche. Bij de meeste fiches kijkt eerst de financiële afdeling van het ministerie wat de kosten zijn om een voorstel door te voeren. Ook andere afdelingen beoordelen het voorstel. Daarna ik stuur ik het fiche naar Arthur en Christa, die aan hun kant precies hetzelfde doen en kijken naar uitvoerbaarheid. Daarna komt het fiche weer mijn kant op en de eindtekst gaat dus naar Algemene Zaken.’ In hun coördinerende rollen proberen Floor, Arthur en Christa het overzicht te houden over de grote hoeveelheid voorstellen. ‘Daar kunnen we ook invloed pakken,’ zegt Arthur. ‘Want wij zien de verbanden tussen al die losse voorstellen en wat dat betekent voor de uitvoering. Een aantal punten die we in veel van de voorstellen terug zagen komen, hebben we apart benoemd. Bijvoorbeeld dat meerdere voorstellen meer capaciteit van artsen gaan vragen. Die capaciteit is nu al schaars, dus daar moeten de partijen rekening mee houden: niet alles kan tegelijkertijd.'

Invoeringstoetsen
Er zijn meer momenten waarop uitvoeringsorganisaties input kunnen leveren op nieuwe wetgeving, zoals met een uitvoeringstoets. Waarbij wel gezegd moet worden dat je niet altijd kunt voorzien hoe beleid in de praktijk uitpakt, vult Christa aan. ‘In de uitvoering zie je het werkelijke effect voor de samenleving. Daarom ondersteunen wij het idee van een invoeringstoets, om zo ook na invoering van een wet te blijven monitoren hoe de wet in de praktijk uitpakt voor burgers en bedrijven.’ Het idee voor een invoeringstoets komt onder andere voort uit de kabinetsreactie op het onderzoek naar aanleiding van de kinderopvangtoeslagaffaire. Een invoeringstoets biedt de mogelijkheid om de effecten voor burgers aan de politiek terug te koppelen. 

Een uitvoerbaar regeerakkoord
De samenwerking rond de beleidsfiches tussen UWV en SZW verloopt heel goed, vinden beide partijen. Floor: ‘UWV heeft erg zijn best gedaan om aan te geven wat er wel en niet kan, en dat ook nog eens onder enorme tijdsdruk.’ Zij beschouwt het proces als een succes ‘als we straks een regeerakkoord hebben dat vol staat met uitvoerbare zaken.’ Christa en Arthur vullen aan: ‘We hopen dat dit leidt tot beleid waar burgers, bedrijven en de uitvoering écht mee uit de voeten kunnen.’