De Wet open overheid (Woo) ondervond sinds het eerste initiatief in 2012 de nodige weerstand. Nu, negen jaar later, kan de aangenomen initiatiefwet, die regelt dat overheidsinformatie beter vindbaar, uitwisselbaar, te ontsluiten en te archiveren is, op brede politieke steun rekenen. ‘De Toeslagenaffaire heeft de noodzaak van openheid en transparantie nog eens aangetoond’, zegt Paul van der Bas, adviseur Public Affairs bij UWV. ‘De overheid is er niet alleen vóór de burger maar is ook van de burger, geslotenheid past daar niet bij. Vrijwel de gehele Tweede Kamer heeft recent dan ook voor invoering van de wet gestemd.’ 

Publieke organisaties treffen voorbereidingen voor een omvangrijk veranderproces. Het verplicht actief openbaar maken van informatie en documentatie brengt extra verantwoordelijkheden met zich mee. Van der Bas: ‘Het vraagt een open manier van werken en denken; nog meer met de blik naar buiten gericht. UWV is die weg al eerder ingeslagen en volgt het regime: ‘openbaar tenzij.’ En niet: ‘openbaar, mits’.’ 

Overheidsdocumentatie wordt straks ontsloten op het Platform Open Overheidsinformatie (PLOOI). ‘De Woo classificeert 11 informatiecategorieën waaronder beschikkingen, beleidsbeslissingen, raadsstukken en klachten. Documenten die raken aan de privacy van klanten zijn uitgesloten. Ook bedrijfs- en fabricagegegevens die vertrouwelijk aan overheidsorganen zijn verstrekt, vallen buiten de Woo.’ 

De Woo vervangt de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). ‘Onder de Woo wordt informatie in beginsel openbaar gemaakt, terwijl daar onder de Wob nog een verzoek voor moest worden ingediend. Dat gaf de indruk dat transparantie een soort gunst is van de overheid aan de burger. Terwijl de burger récht heeft op transparantie.’ Met de wet wordt een markante stap gezet. ‘Openheid vergroot de kwetsbaarheid en mogelijk risico op negatieve publiciteit’, zegt Van der Bas. ‘Maar het dient een hoger doel. Transparantie is een groot goed.’ Op 6 april is het wetsvoorstel besproken door de Commissie Binnenlandse Zaken van de Eerste Kamer. Meerdere fracties hebben nog vragen voor de initiatiefnemers, de Kamerleden Snels (GroenLinks) en Van Weyenberg (D66).