Dagvoorzitter Margaretha Buurman (UWV) benadrukte bij de opening de urgentie: de arbeidsparticipatie van mensen met een WIA-uitkering is relatief laag en duurzame terugkeer naar werk blijkt lastig. Zeker in de huidige krappe arbeidsmarkt is preventie van uitval – en als dat niet lukt, duurzame re-integratie – een belangrijk maatschappelijk vraagstuk. Daarnaast staat de uitvoeringscapaciteit van verzekeringsartsen onder druk door het stijgende aantal aanvragen.

Trendbreuk in WIA-instroom

Menno de Vries (UWV) trapte af met een analyse van de instroomcijfers. Waar de toename tot 2018 vooral verklaard kon worden door demografische factoren, zoals de vergrijzing van de beroepsbevolking, is er vanaf 2018 sprake van een trendbreuk. De instroom groeit harder dan op basis van demografie verwacht mag worden. De Vries wees hiervoor verschillende oorzaken aan:

• COVID-19: De pandemie en de langdurige klachten (long-covid) die hieruit voortvloeiden.
• Capaciteitsproblemen: Door het tekort aan verzekeringsartsen neemt het aantal verstrekte voorschotten toe; deze tellen mee in de instroomcijfers.
• 60-plusmaatregel: De vereenvoudigde beoordeling voor ouderen, ingevoerd in oktober 2022, leidt tot een hogere toekenning van WGA-uitkeringen bij 60-plussers.
• Psychische aandoeningen: Er is een structurele toename zichtbaar van instroom door psychische klachten, met name onder jonge vrouwen.

Krachten bundelen in de uitvoering

Om de achterstanden in beoordelingen weg te werken, zoeken publieke en private partijen elkaar op. Sven Kelder (Robidus) en Hannah Koppenaal (UWV/SBK) presenteerden de proeftuin Publiek Private Samenwerking (PPS). Hierin wordt gekeken hoe de expertise van bedrijfsartsen en verzekeringsartsen optimaal gecombineerd kan worden.

In de praktijk betekent dit dat de verzekeringsarts bij mensen zonder benutbare mogelijkheden meer gebruikmaakt van het oordeel van de bedrijfsarts. Door deze participatiegerichte dienstverlening en efficiëntere inzet van professionals kunnen achterstanden worden teruggedrongen. De resultaten van deze samenwerking worden in 2026 onderzocht.

Vernieuwing in de Ziektewet

Ook aan de voorkant, bij de Ziektewet (ZW), wordt vernieuwd. Tania Mulder (UWV) vertelde over de pilot ‘Verbeterde Dienstverlening ZW’ (VDZW) en het programma ZW Werkt. Doel is een drempelloze dienstverlening voor zieke WW’ers, waarbij de ‘adviseur werk’ in de lead is. Samen met collega’s vanuit de Ziektewet-Arborol begeleiden zij mensen die belemmeringen ervaren terug naar werk.

Terugval na psychische klachten

Gezien de sterke stijging van psychische uitval, presenteerden Robin Kok (HumanTotalCare) en Astrid de Wind (Amsterdam UMC) resultaten uit hun academische werkplaats ‘datagedreven preventie en verzuimbegeleiding’. Een belangrijk inzicht is dat werknemers die uitvallen met psychische klachten na werkhervatting vaak snel opnieuw uitvallen, veelal met dezelfde diagnose.

• De kans op terugval is het grootst bij angst- en stemmingsstoornissen.
• Een korte verzuimperiode vergroot paradoxaal genoeg de kans op terugval, wat kan duiden op een te vroege werkhervatting.

Het onderzoek pleit voor een langere follow-up bij risicogroepen en meer focus op duurzame inzetbaarheid in plaats van enkel snelle terugkeer. Daarnaast toont onderzoek aan dat kijken naar ‘symptoomclusters’ vaak voorspellender is voor de verzuimduur dan de medische diagnose. Omdat symptoominformatie eerder beschikbaar is, kan hierdoor sneller de juiste professional worden ingezet.

Om hier meer grip op te krijgen, is recent een subsidie toegekend aan Amsterdam UMC, HumanTotalCare en UWV voor vervolgonderzoek naar vroege voorspellers van langdurige psychische uitval.

Preventie: de jonge professional

Roel Cuijpers (Acture) sloot af met een pleidooi voor preventie. De focus ligt nu vaak op mensen die al zijn uitgevallen, terwijl er veel winst te behalen valt aan de voorkant. Op basis van dossierdata onderscheidt Acture diverse ‘verzuimpersona’s’, waaronder de ‘jonge professional’.

Deze groep is ambitieus en sociaal vaardig, maar mentaal kwetsbaar. Ze vinden het lastig grenzen te stellen en zitten in een levensfase met veel veranderingen (huis kopen, gezin stichten). Voor deze groep zijn programma’s gericht op weerbaarheid en een coachende rol van de leidinggevende essentieel. Met interventies zoals ‘grip op psychische klachten’ (advies in de derde verzuimweek) en ‘value based counseling’ (inzet van apps en coaching) wordt ingezet op het versterken van zelfregie om (langdurige) uitval te voorkomen.