Voice-over (VO): De arbeidsmarkt ontcijferd.

Michel van Smoorenburg (MS): Om een voorbeeld te nemen: systeembeheerders – dat is toch ook een toekomstbehoefte in Nederland – nou, die zijn bijvoorbeeld weer in Tsjechië te vinden. Of ingenieurs, nou, kijk eens in Griekenland. Medisch personeel, daar zie je toch voor een aantal beroepen mogelijkheden in Oostenrijk. Bijvoorbeeld tandartsen, dierenartsen, apothekers.

VO: Welkom bij de podcast van UWV. Elke maand nemen twee experts je mee naar het verhaal achter de arbeidsmarktcijfers. Wat vertellen die cijfers écht? En wat betekenen ze voor mensen, bedrijven en beleid?

Vincent Durivou (VD): Met deze keer een blik over de grens. Een Nederlands metaalbedrijf zoekt al twee jaar een lasser, maar in Finland zitten er tientallen werkloos thuis. Hoe kan dat? Zit hier een oplossing?

Ik ben Vincent Durivou, naast me in de studio Michel van Smoorenburg van UWV en Vera Peek van EURES. Welkom.

Vera Peek (VP): Dank je wel.

MS: Dank je wel.

VD: Om bij jou te beginnen Michel, je bent analist internationale arbeidsmarkt, dus je hebt goed zicht op de arbeidsmarkt over de grenzen heen. Als je over die grenzen heen kijkt, wat valt jou dan op?

MS: Wat toch in de eerste plaats echt wel opvalt is dat Nederland zo’n krappe arbeidsmarkt heeft. Om precies te zijn de krapste van Europa.

VD: Oké, we zijn nummer één. Een twijfelachtige eer.

MS: Een twijfelachtige eer. Wij hebben eigenlijk tegenover één werkloze één vacature. En als je kijkt in Spanje bijvoorbeeld, heb je één vacature, maar er staan zeventien werklozen tegenover.

VD: Een enorm verschil.

MS: Ja. Dus dat is duidelijk wel een gegeven, dat er grote verschillen zijn in krapte binnen Europa.

VD: Ja, en ik had het net al even over Finland. Hoe is de situatie daar?

MS: Ja, is het iets minder ruim dan Spanje, maar ook een erg ruime arbeidsmarkt. De werkloosheid is fors gestegen in Finland de laatste jaren. Het benadert bijna het niveau van Spanje.

VD: Oké. Neem nou dat voorbeeld van die lassers waar ik het net even over had. Stel, ik ben Gerald, ik ben ondernemer, ik heb een metaalbedrijf en in Nederland kan ik nauwelijks mensen vinden. Maar jij zegt dus dat er voor mij wel degelijk een oplossing is over de grens.

MS: Je moet er wel echt naar zoeken. En deze informatie is daar geschikt voor, om te weten wáár je moet zoeken. In heel veel landen zijn er tekorten aan lassers. Dat is een gegeven. Maar als je goed kijkt, zie je toch wel landen waar er een overschot is. En dat is bijvoorbeeld in Finland.

VD: Ja, oké. En naast lassers, welke andere beroepen zien we dan?

MS: Ja, dat verschilt natuurlijk per land en beroep. Maar om een voorbeeld te nemen: systeembeheerders – dat is toch ook een toekomstberoep in Nederland – nou, die zijn bijvoorbeeld weer in Tsjechië te vinden. Of ingenieurs, nou, kijk eens in Griekenland. Medisch personeel, daar zie je toch voor een aantal beroepen mogelijkheden in Oostenrijk. Bijvoorbeeld tandartsen, dierenartsen, apothekers. Ja, dus dat geeft toch wel mogelijkheden. Maar je moet wel echt goed kijken.

VD: Ja, er is onderzoek gedaan door UWV naar die arbeidsmarkt, die Europese arbeidsmarkt. Is dat een begin voor werkgevers?

MS: Ja, een begin van een oplossing. Want wij doen dat natuurlijk vooral om die mobiliteit te verhogen. Om daar waar er overschotten zijn, die overschotten te verminderen. Waar er tekorten zijn, zoals in Nederland, ook die tekorten te verminderen. Dus we hopen hiermee werkgevers echt te kunnen helpen.

VD: Ja, dus er is overzicht. We weten wat er waar te halen valt, zeg ik dan maar even ongegeneerd. De volgende stap is dan dat je die Nederlandse werkgevers en Europese werkzoekenden bij elkaar gaat brengen. En natuurlijk ook de Europese werkgevers en Nederlandse werkzoekenden.

En dan komen we uit bij EURES, dus ook bij jou Vera, nogmaals welkom. Je bent nationaal coördinator EURES Nederland ad interim, zeg ik het goed?

VP: Je zegt het helemaal goed, ja.

VD: Eerst even: EURES, wat is dat eigenlijk?

VP: EURES staat voor European Employment Services en het is een Europees netwerk van meer dan 1.000 EURES adviseurs. Die werken vaak bij publieke arbeidsvoorzieningsinstellingen, maar de laatste jaren ook steeds vaker bij andere organisaties. Dat kunnen ook private organisaties zijn.

Naast het menselijke netwerk wat we met elkaar hebben, hebben we ook een EURES-portal. En op dat portal staan vacatures en cv’s en vooral ook heel veel informatie over het wonen werken in een ander land. Er staan bijna 3 miljoen banen op deze EURES-portal, meer dan 5.000 geregistreerde werkgevers, meer dan een miljoen cv’s zijn beschikbaar op het EURES-portal.

En wat ik net al aangaf, er zijn ruim 1.000 EURES-adviseurs die met deze portal kunnen werken, maar ook vaak contact zoeken met elkaar om te kijken: waar kunnen we elkaar helpen om overschotten in het ene land af te zetten tegen de tekorten? En ook daadwerkelijk mensen te mobiliseren om die grens over te gaan?

Er zijn 270 EURES-leden en partners. En wat het allerbelangrijkste denk ik is, is de eerlijke arbeidsmobiliteit. We staan voor transparantie op de arbeidsmarkt, maar vooral het bevorderen van de Europese arbeidsmobiliteit. Maar eerlijke arbeidsmobiliteit, dat is zo belangrijk – dat de voorwaarden goed zijn.

VD: Goede arbeidsvoorwaarden.

VP: Ja, maar vaak ook de setting eromheen.

VD: Ja, en wat bedoel je dan met de setting eromheen?

VP: Nou ja, arbeidsvoorwaarden is één ding, maar mensen moeten – als ze vanuit een ander land naar Nederland komen – natuurlijk ook ergens wonen. Nou weten we allemaal dat dat niet altijd eenvoudig is in Nederland. Dus ook daar ligt een taak, om te kijken dat mensen goed en netjes kunnen wonen in Nederland.

VD: Ja. En niet in de problemen raken als ze bijvoorbeeld hun baan kwijtraken, om maar iets te noemen.

VP: Precies. Ja.

VD: Ja. Nou, ik ben dus Gerald, houd dat even in je hoofd, de eigenaar van het metaalbedrijf. En ik zoek dus die lassers. Vera, hoe pak ik dat dan aan?

VP: Als werkgever kun je contact opnemen met een EURES-adviseur uit het transnationale team Werkgeversdienstverlening, zeggen we dan maar. Zij staan aan de lat om samen met die Nederlandse werkgever te gaan kijken of er een mogelijkheid ligt om mensen uit Europa te werven.

Voor die adviseurs is het natuurlijk heel waardevol om dit onderzoek te hebben, want zij kunnen dan meteen in dit geval gaan schakelen met de EURES-adviseurs in Finland om met hen af te stemmen of de tekorten die aangegeven worden in het rapport er ook daadwerkelijk zijn. Of ze ook beschikbaar zijn. Of ze bereid zijn om naar een ander land te verhuizen en in ons geval naar Nederland te verhuizen. En wat er wellicht nog nodig is aan diploma-erkenning. De kwalificaties in Finland zijn niet altijd hetzelfde als in Nederland, dus ook daar ligt vaak nog wel een punt.

VD: Ja, daar noem je een interessant punt. Want hoe zit dat eigenlijk met die diploma’s en die certificeringen, die voor sommige beroepen natuurlijk nodig zijn? We hebben het over lassers gehad, maar denk ook bijvoorbeeld aan de BIG-registratie voor verpleegkundigen.

VP: Ja, daar kunnen we bij ondersteunen. Want dat is uiteraard heel erg belangrijk en soms is het ook zo dat er nog aanvullende bijscholing nodig is of dat er nog meer certificaten behaald moeten worden. Dus het is heel belangrijk om daar goed naar te kijken en vooral ook heel goede adviezen over te geven, zodat als mensen dan daadwerkelijk de stap zetten om naar een ander land te verhuizen, dat ze goed voorbereid zijn en eenmaal aangekomen niet voor verrassingen komen te staan. Dat is zowel voor werkgever als werkzoekende belangrijk.

VD: Duidelijk. Weet waar je aan begint, van beide kanten.

Ja. 1 miljoen cv’s, 3 miljoen vacatures, 5.000 werkgevers. Het klinkt als dé oplossing. Wat zou werkgevers toch nog tegen kunnen houden, in jullie optiek? Zijn dat dan inderdaad die diploma’s, die certificeringen? Waar zit hem dat in?

MS: Dat is in ieder geval erg belangrijk, die diploma’s. Dat is niet voor élk beroep heel erg noodzakelijk, je ziet daar grote verschillen in. Maar je noemde al zelf de BIG. Dus in de zorgsector is dat heel belangrijk, en ook heel logisch dat dat belangrijk is. Want iedereen wil toch die kwaliteit van die zorg gegarandeerd hebben. Dus dat is vanzelfsprekend dat daar ook eisen aan gesteld worden en dat er zorgvuldig mee omgegaan wordt.

Maar voor andere beroepen is het soms net even wat minder belangrijk om dat diploma te hebben. En dan zijn vaardigheden bijvoorbeeld heel belangrijk, of werkervaring.

VD: En dan zou een werkgever kunnen zorgen voor bijscholing.

MS: Ja, en onderschat ook vooral niet de taalbeheersing. Dat lijkt mij de nummer één barrière voor heel veel beroepen. Vaak is toch die taalbeheersing heel erg belangrijk. En soms kom je weg met een cursusje Nederlands of misschien net nog iets meer.

VD: Even Duolingo erbij pakken.

MS: Even Duolingo. Maar soms is het echt wel heel erg belangrijk. Neem een arts of een verpleegkundige die moet uitstekend kunnen communiceren in de Nederlandse taal, in heel veel gevallen. Dus dan red je het niet met een cursus Duolingo.

VD: Nee, dat is duidelijk. En ik begreep ook – en volgens mij hintte je daar net al even op, Vera – dat je ook goed kijkt van: wat is de situatie in verschillende landen? Je wil natuurlijk niet uit een land met tekortberoepen nog meer mensen wegtrekken.

VP: Dat klopt, dat klopt. We hebben eigenlijk in Europa een gentlemen’s agreement, noem ik het maar. Maar we zullen nooit actief gaan werven in een ander land, ook niet in Nederland andersom, als in het land zelf tekorten zijn in een bepaald beroep. Omdat je wilt voorkomen dat er sprake is van een brain drain.

En eigenlijk staan we met z’n allen aan de lat om die Europese arbeidsmarkt te versterken. En dat betekent natuurlijk dat wij kijken: hoe kunnen we een bijdrage leveren aan het oplossen van de tekorten hier? Maar altijd met respect ook voor de arbeidsmarkt en de situatie in het andere land waar we mee samenwerken.

MS: Ja, daar kan ik misschien nog iets aan toevoegen. Want al die beroepen, 436, die worden ingedeeld in drie categorieën: tekort, overschot of in balans. En waar wij in Nederland nu het accent op leggen is: tekortberoepen in Nederland versus een overschot in het buitenland. Dus echt de extreme. Dus we gaan daar niet kijken waar er evenwicht is of ook een tekort, want dan kom je al heel snel in een situatie, op het terrein van concurrentie en brain drain.

VD: Ja, en het gaat ons er nou juist om, om die arbeidsmarkt in heel Europa op te vijzelen. Nou is het wel zo dat UWV zich bij het oplossen van personeelstekorten ook sterk maakt voor de werving van talent op basis van skills. We werken mee om asielzoekers van buiten Europa aan werk te helpen. Nu hebben we het over werving in Europa. Doorkruisen we daarmee niet die andere initiatieven?

MS: Het is niet: one size fits all. Niet: voor iedereen deze oplossing. Er zijn 34 oplossingen die wij als UWV onderscheiden. En soms zijn andere oplossingen veel vanzelfsprekender. Dus dat ligt echt aan de sector, aan het specifieke bedrijf. Er zijn ook heel grote verschillen tussen sectoren in de werving in het buitenland. Bijvoorbeeld de IT-sector werft redelijk vaak in het buitenland. Maar bij de overheid zie je dat een stuk minder.

VD: Is dat goed? Is dat slecht?

MS: Ja, dat is denk ik een beetje inherent aan het soort werk. Soms worden andere eisen gesteld. Ik noem wel de taal. En er zijn meer zaken, zoals diploma’s en dergelijke. Dus dat is vaak heel logisch verklaarbaar, waarom dat zo is.

Maar wat wij graag willen met dit onderzoek, is om de mogelijkheden te laten zien. Om te zeggen van: nou, die vijver die is er in dát land voor dát beroep. Het betekent wel dat je ook nog een hengel nodig hebt als werkgever.

VD: En goed moet kijken wat er aan die hengel hangt.

MS: Ja, maar goed we weten nu wel in welke vijver welke vissen zwemmen.

VD: Ja, dus het is een van de oplossingen die je zou kunnen overwegen.

VP: En het één hoeft het ander ook niet uit te sluiten. En ik denk dat dat wel het mooie is, dat we als UWV heel veel van deze dienstverlening in huis hebben. Dus ook kunnen kijken wat het beste past voor de werkgever. Maar soms is het én-én. En het hoeft niet altijd óf-óf te zijn.

VD: Maar voor Gerald, de eigenaar van het metaalbedrijf, zou het kunnen werken.

VP: Zeker.

VD: Ja, in elk geval overwegen. Afrondend dan: wat raden jullie – ik noem zijn naam nog één keer – Gerald en al die andere werkgevers nou concreet aan? Je zit met een tekortberoep, kan die mensen niet vinden. Wat is jouw advies, Vera?

VP: Ik zou altijd contact opnemen met een EURES-adviseur. Die zijn te vinden via werk.nl/eures. En uiteraard kun je ook rechtstreeks naar het EURES-portal gaan om daar vacatures te plaatsen of naar cv’s te zoeken. Maar advies van een EURES-adviseur is altijd waardevol, omdat ze met je mee kunnen denken: wat is de juiste oplossing, welke stappen moeten worden gezet? En als je als werkgever ook echt die eerlijke arbeidscondities kunt bieden, dan kan er ook samengewerkt worden. EURES-adviseurs gaan naar beurzen en hebben natuurlijk contact met de adviseurs in andere landen.

En we hebben ook echt al een aantal succesvolle projecten en bemiddelingen tot stand gebracht. Bijvoorbeeld dierenartsen hebben we geworven.

VD: Wat is dat dan voor project?

VP: Dat zijn dierenartsen die hier eigenlijk inspecties doen bij bedrijven. In 2018 zijn we gestart met de werving. Toen hebben we acht kandidaten in totaal kunnen plaatsen in Nederland. Covid heeft eventjes de boel stilgelegd in Europa, wat dat betreft. Sinds 2022 is die samenwerking weer opgestart en afgelopen twee jaar zijn er acht mensen geplaatst.

VD: En waar kwamen die dan bijvoorbeeld vandaan?

VP: De meeste komen uit Italië, Portugal of Griekenland. Maar er zijn ook wel evenementen georganiseerd, ook online vaak in andere landen, om mensen in ieder geval te informeren over de mogelijkheden.

VD: Ja, jullie kennen de weg.

VP: We kennen de weg. En binnenvaart is een ander voorbeeld waar samengewerkt wordt met Slowakije, waar nu vijf mensen vanuit Slowakije gaan starten hier in de binnenvaart, en waar dan bijvoorbeeld ook weer gebruik wordt gemaakt van TMS. Dat is een subsidieprogramma dat vanuit EURES beheerd en georganiseerd wordt, en waar werkgevers of werkzoekenden eigenlijk wat financiële ondersteuning kunnen aanvragen op het moment dat ze in een ander land gaan solliciteren, werken en daar onkosten voor maken.

VD: Mogelijkheden genoeg.

VP: Mogelijkheden genoeg. En natuurlijk ook altijd … ja … de garanties zijn er niet. Het moet aangevraagd worden, dus je weet nooit zeker of je het krijgt, van tevoren. Maar er is in ieder geval ondersteuning op verschillende vlakken.

VD: Ja, wat is jouw tip, Michel?

MS: Het is moeilijk er iets aan toe te voegen, maar als ik toch iets mag toevoegen, dan is het: heel gericht gaan zoeken.

VD: Wat bedoel je daarmee?

MS: Soms lijkt het een beetje als een speld in een hooiberg, maar als je informatie krijgt over waar je moet zoeken – dat kan echt ontzettend helpen, denk ik. Dus ja, kijk toch ook goed naar de UWV-publicaties. Wij hebben het allemaal op een rijtje gezet. Er is ook nog een dashboard, dus daar kan je ook nog alle andere beroepen vinden die dan niet in die publicaties staan. Dus een compleet overzicht voor 436 beroepen in 28 landen.

VD: De UWV-site en de EURES-site, daar moet je eerst even kijken.

MS: Ja.

VD: Dank jullie wel.

MS: Graag gedaan.

VP: Graag gedaan.

VO: Dit was de podcast ‘De arbeidsmarkt ontcijferd’. Abonneren, dat kan via de bekende podcastplatforms. Benieuwd naar nog meer cijfers én verdieping? Kijk dan op uwv.nl/arbeidsmarktinformatie. Tot de volgende keer!