In september 2024 concludeerde de Algemene Rekenkamer dat tienduizenden WIA-uitkeringen verkeerd waren berekend. Inmiddels herberekent UWV 47.000 toekenningen. De titel van het rapport raakte Camps naar eigen zeggen het meest: Blind voor de signalen, burgers geraakt. ‘Het vat in een notendop samen wat er is gebeurd', zegt hij. ‘En dat is precies waar we nu mee bezig zijn.’

Hoe kon dit jarenlang onopgemerkt blijven? Duisenberg spreekt van een Bermudadriehoek van signalen. De focus lag op kwantiteit: mensen sneller duidelijkheid geven over kortere wachttijden. Maar daardoor werden dingen gemeten die niets met kwaliteit te maken hadden. ‘Iedereen dacht dat het wel goed zat, omdat ze niet de goede cijfers voor hun neus hadden. Zowel UWV als het ministerie was zich bewust van de problemen, maar de signalen kwamen niet altijd op de juiste tafel’, aldus Duisenberg.

De kern van het probleem is voor zowel Camps als Duisenberg helder: het uitkeringsstelsel is te complex. ‘We hebben als samenleving geprobeerd het goed te regelen, maar het gevolg is een onbegrijpelijk en onuitvoerbaar systeem’, zegt Duisenberg. Voor burgers betekent dat dat ze zelf niet meer begrijpen waar ze recht op hebben. Voor UWV betekent het enorme capaciteitsproblemen.

Vereenvoudiging is stap één. ‘Ook als dat betekent dat je regelingen krijgt die je misschien niet tot achter de komma precies zijn. De politiek moet bepalen welke gevolgen voor uitkeringsgerechtigden acceptabel zijn – monitoring is daarin essentieel’, zegt Camps. De NOW-regeling tijdens de coronacrisis bewijst dat flexibele en eenvoudige wetgeving mogelijk is als er urgentie bestaat.

Ondertussen werkt UWV via drie sporen aan herstel. Het eerste spoor: het recht zetten van uitkeringen van cliënten die te veel of te weinig ontvingen. ‘Die vergoeding telt niet mee voor belastingen, premies en toeslagen. We willen mensen echt ontzorgen’, zegt Camps. Het tweede spoor: uniformer werken. De sociaal-medische beoordeling moet voor iedereen eenduidig zijn. Het derde spoor: betere kwaliteitsmetingen, zodat blinde vlekken in de toekomst worden voorkomen.

Voor Camps is de missie duidelijk: ‘De afgelopen jaren kwamen signalen niet altijd op de juiste tafel terecht. Zorg dat je niet alleen praat over productie, maar ook over de brede kwaliteit. Dat is hier niet gebeurd.’ Hij kijkt met voorzichtig optimisme naar de plannen van het nieuwe kabinet, dat in het coalitieakkoord de concrete intentie heeft opgenomen om een vereenvoudigingswet in te voeren.

Een begrip dat in het gesprek regelmatig valt, is ‘de menselijke maat’. Duisenberg nuanceert: ‘Het wordt vaak verward met maatwerk. Maar dat is niet hetzelfde. De menselijke maat gaat over contact met mensen, dingen duidelijk en begrijpelijk maken. Maatwerk klinkt mooi, maar als je eindeloos maatwerk toepast, is dat eigenlijk een teken dat je met slechte wetgeving werkt.’ Wat betreft die wetgeving kijken Camps en Duisenberg met veel interesse naar de plannen van het nieuwe kabinet. ‘Ik ben over een aantal dingen hoopvol’, zegt Duisenberg. ‘Het kabinet heeft uitgesproken dat ze echt dingen willen oplossen. Ik hoop op een cultuurverandering, waarbij je te werk gaat zoals in coronatijd. Dus niet alles helemaal dichtregelen, maar echt de oplossing vooraan zetten en daar gezamenlijk naartoe werken.’