Kansen op werk voor mensen met een psychische aandoening

Werken naar vermogen staat hoog op de agenda van de maatschappij en van UWV. Dit geldt voor alle klanten van UWV, ook voor de klanten met psychische klachten. Van alle mensen die jaarlijks de WIA instromen, heeft ruim dertig procent een psychische aandoening. Tegelijkertijd ziet UWV dat deze groep klanten niet zo snel duurzaam aan het werk komt of blijft.

'Werken is ook een medicijn'

Mensen met psychische problemen zijn gebaat bij een integrale aanpak van eerste lijn behandelaars, bedrijfsartsen en arbeidsdeskundigen.
Het belang van werk voor hun herstel en duurzame maatschappelijke participatie is evident, aldus onderzoekers en verzekeringsartsen tijdens het congres van Sociaal Medische Zaken van UWV afgelopen donderdag in het Mercure Hotel aan de Amstel te Amsterdam.
Fred Paling, lid van de raad bestuur van UWV, riep op tot intensievere samenwerking om obstakels tussen organisaties en mensen te slechten.

Onder leiding van dagvoorzitter Violet Valkenburg, bekend van het vroegere praatprogramma Rondom Tien, luisterden deelnemers aan dit tweede congres van SMZ naar de laatste bevindingen op het gebied van psychische arbeidsongeschiktheid en re-integratie.
Zij trapte de middag af met een citaat van de Franse 18e eeuwse schrijver en filosoof Voltaire. ‘Arbeid bevrijdt ons van drie grote rampen: verveling, ondeugd en armoede.’ Volgens de sprekers op het congres mogen daar zeker nog twee ‘rampen’ aan worden toegevoegd: sociaal isolement en verduurzaming van psychische problemen. Want ook werk blijkt een medicijn.

Sturen op werkvermogen is onderdeel behandeling

Als eerste spreker onderstreepte Jan Welmers, directeur Sociaal Medische Zaken van UWV, de noodzaak van werkgevers om meer arbeidsplaatsen te creëren, die aansluiten op de re-integratie inspanningen van UWV. Herman Kroneman, medisch adviseur UWV, zette daarop de laatste statistische ontwikkelingen in de WIA op een rij. Door vergrijzing en langer doorwerken neemt het aandeel arbeidsongeschikte ouderen toe. Bij jongeren is er nauwelijks sprake van groei, soms zelfs sprake van afname. Een derde van de WIA-instroom is te wijten aan psychische klachten, waarvan het merendeel goed te behandelen valt. ‘Opmerkelijk is dan ook’, zo stelde Kroneman vast, ‘dat na twee jaar poortwachter veel behandelingen onvoldoende aanslaan om mensen weer aan het werk te helpen.’
Hij pleit voor effectievere behandeling van psychische aandoeningen. ‘Behandelaars zouden meer moeten sturen op werkvermogen als onderdeel van herstel. Op hun beurt moeten arbeidsorganisaties die inspanning ondersteunen door het werk geschikter te maken voor werknemers met psychische problemen.’

Integrale aanpak vergroot zelfredzaamheid

Een goede gezondheid helpt bij het verkrijgen en behouden van werk, maar andersom helpt werk ook onze gezondheid een handje. Lex Burdorf, als hoogleraar determinanten van volksgezondheid verbonden aan Erasmus MC Rotterdam, deed voor zijn publiek een rondje wetenschappelijk onderzoek dat dit verband aantoont. ‘De gezondheid van gere-integreerde werklozen springt bijvoorbeeld omhoog zodra ze weer aan het werk gaan. Vooral hun mentale gezondheid boekt winst. Betaalde arbeid is een medicijn’, aldus Burdorf. Ook zijn aanbeveling is om tot een geïntegreerde behandeling te komen voor mensen met psychische problemen, gericht op gezondheid én arbeidsparticipatie. Hij benadrukt daarbij de waarde van zelfredzaamheid en sociale steun.

Betrokken beroepsgroepen leren van elkaars werkwijze

In zijn voordacht onderschreef Jaap van Weeghel dit belang. Sterker, volgens de bijzonder hoogleraar rehabilitatie en maatschappelijke participatie van mensen met ernstige psychische aandoeningen (Universiteit van Tilburg) en directeur Wetenschap van kenniscentrum Phrenos zijn er nog geen goede interventies met een multidisciplinaire aanpak. Hij hield onder meer een pleidooi voor intensieve individuele begeleiding in samenwerking met GGZ. ‘Het wordt tijd dat alle betrokken beroepsgroepen het belang van werk onderkennen en op de hoogte zijn van elkaars werkwijze en verantwoordelijkheden. Gezamenlijke opleidingen zouden daaraan kunnen bijdragen.’

Richtlijn bedrijfsartsen wordt matig toegepast

Belemmeringen voor afstemming tussen spelers in sociale zekerheid, zorg en onderwijs zijn vooral eigen regels en wijze van financiering. Maar ook de verschillende insteek van de betrokken beroepsgroepen speelt een nieuwe aanpak parten, weet Jac van der Klink, hoogleraar sociale geneeskunde, arbeid en gezondheid aan UMC Groningen en betrokken bij het Kenniscentrum Verzekeringskunde. Op het congres waarschuwde hij artsen: ‘Hoedt u voor de als logisch ervaren sequentie: eerst de klachten reduceren en dan pas werken aan functioneren in een baan. Want ook werk kan bijdragen aan duurzaam herstel. Het is net als zwemmen, dat leer je ook in het water.’ Van der Klink betreurt dat de richtlijn Handelen van de bedrijfsarts bij werknemers met psychische problemen van de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde in ‘teleurstellende mate’ wordt toegepast. Welke barrières bedrijfsartsen hierbij ervaren, is nog onderwerp van onderzoek.

UWV slaat bruggen tussen sectoren

Met Burdorf en Van Weeghel constateerde ook Van der Klink dat er opmerkelijk weinig wetenschappelijk onderzoek is gedaan naar interventies bij psychische problemen met aandacht voor werk. Goede praktijkvoorbeelden zouden ter inspiratie kunnen dienen voor een effectievere integrale aanpak. Als laatste spreker kon Fred Paling, waarnemend voorzitter van de raad van bestuur van UWV, dit van harte beamen. ‘Wij zijn daarom hard bezig met het slaan van bruggen tussen sectoren en velden. Er wordt nu gewerkt aan een convenant met GGZ Nederland. Ook op andere terreinen zoeken wij samenwerking. Zo is onlangs is een convenant gesloten met Disability Studies in Nederland, een samenwerkingsverband van Handicap + Studie, ZonMw/NWO en het Revalidatiefonds.’
Met zijn oproep om obstakels én mogelijke oplossingen vooral bij hem persoonlijk te melden – ‘mits er geen sprake is van eigen winstoptimalisatie’ – sloot Paling het congres met een knipoog af. ‘Laten we elkaar blijven wijzen op belemmeringen tussen organisaties en mensen, en die gezamenlijk aanpakken.’